Báo cáo hiện trường – Dự án Metro số 2, TP.HCM

Sáng sớm, khi ánh nắng còn xiên qua lớp bụi mịn trên mặt bằng ga Bến Thành, những robot di động cỡ nhỏ (tải trọng 8–12 kg) bắt đầu chu kỳ lặp lại: khoan neo, phun vữa và quét laser kiểm tra bề mặt. Chúng di chuyển trên nền bê tông đã được làm phẳng, thực hiện cùng một quỹ đạo 4–5 lần mỗi giờ.

Cảm biến LiDAR hai chiều và encoder quay cho phép lặp lại vị trí trong khoảng ±3 mm. Tuy nhiên, ngay khi mặt đất lún thêm 1–2 mm do xe tải chở đất qua lại, sai số tích lũy ngay lập tức vượt ngưỡng 5 mm. Câu hỏi đặt ra là liệu hệ thống bù trừ lực quán tính và mô hình động lực học có thực sự theo kịp tốc độ lún không đồng đều của nền đất yếu Sài Gòn hay không.

Thách thức vận hành giữa trưa

Đến giữa trưa, khi nhiệt độ mặt bằng vượt 38 °C và bụi xi măng bám dày trên các khớp nối, hệ thống điều phối AI quy mô lớn hơn được kích hoạt. Các robot cánh tay 6 bậc tự do (tải trọng 80–120 kg) được đưa vào để lắp ghép các đốt vòm bê tông đúc sẵn.

Nhà sản xuất tuyên bố độ chính xác lặp lại dưới 2 mm nhờ điều khiển thời gian thực và học tăng cường từ dữ liệu lực–vị trí. Tuy nhiên, trong điều kiện bụi bám dày đặc, các encoder tuyệt đối nhanh chóng mất tín hiệu quang học; thuật toán phải chuyển sang ước lượng dựa trên mô hình, dẫn đến độ lệch thực tế thường xuyên ở mức 3,8–4,5 mm sau 15 phút hoạt động liên tục.

Rào cản pháp lý và hạ tầng

Chiều muộn, dữ liệu từ tất cả cảm biến được tổng hợp tại trạm biên. Các bản ghi cho thấy tỷ lệ can thiệp thủ công vẫn chiếm 27 % tổng thời gian hoạt động của cánh tay robot, chủ yếu do địa chất yếu gây lệch khung vòm và bụi bám làm hỏng cảm biến lực.

Tại Việt Nam hiện tại, ba rào cản rõ rệt đang hiện diện: khung pháp lý chưa có quy định cụ thể về trách nhiệm khi hệ thống robot tự động gây sự cố; hạ tầng dữ liệu địa chất và môi trường tại chỗ chưa đạt độ phân giải cần thiết; nguồn nhân lực kỹ thuật có khả năng vận hành và bảo trì hệ thống điều khiển thời gian thực còn mỏng.

Triển vọng trong năm năm tới

Trong vòng năm năm tới, khả năng áp dụng rộng rãi tại các công trường Việt Nam vẫn bị giới hạn bởi các điều kiện môi trường và thể chế nêu trên. Các dự án có thể tiếp tục thí điểm robot nhỏ cho tác vụ lặp lại trong môi trường được kiểm soát tương đối tốt, nhưng việc mở rộng sang hệ thống robot tích hợp quy mô lớn đòi hỏi mức độ ổn định mà hiện tại chưa có cơ sở vững chắc.